The Luminous Lace

A. S. Pradhan | June 17, 2015

The moon comes up after the sun goes down.

Waits for her turn every night.

Knows and accepts her rightful time,

with a face that’s cheerful and bright.

The poor moon has no other choice, right?

She lays no claim for any other right.

No complaint about why the bright day isn’t hers,

as it is for all others.

Or, she’s not allowed to emerge and play and splurge

in the bright sunshine. She doesn’t whine

nor complain, nor ever shows any pain.

The moon isn’t poor; she’s patient and more.

Happily, the moon makes the most of what she gets:

The nightly black velvet. So delicate.

With love and care, and diligence that’s rare

she does covet and decorate,

with luminous lace, and half hidden face,

that enchants with awe, as if by law

the children of earth who’ve taken birth.

She teases and pleases, the pain that she eases.

The moon isn’t poor; she’s ingenious and a doer.

Whether its April, May or June,

the moon makes the Sun take his own turn,

and that she’s wise, not letting him rise up in the skies

until it’s time for the moon sublime

to take her rest and go to her nest.

The moon isn’t poor; she’s got many a lesson and lore.

The full moon, the half moon, the crescent moon.

And when it’s time for renewal, the new moon.

But never a tired moon, nor ever a whining moon.

So, why do we, the other children of earth, celebrate the birth

of our own device when it’s only nice,

but when it’s tough and the going is rough

do we so complain and the injustice we feign

if we’re behind in line? For moon, it’s just fine.

The moon isn’t poor; she’s got lessons in store.

Criticize you must when there’s no basis for trust.

But when it’s not your turn, patience you can’t burn,

Learn from the moon, you’ll get your turn soon

If you go with your pace, to take your own place

With dignity and grace.

If only the gift that you embrace

Adorn with own luminous lace.

You’re not poor; ‘cause you’ve learned the moon’s lore.


Note:
This is a free-verse with unmetered structure. The moon is a metaphor for the children of earth, that is, we, men, women and children. The message it carries is one of patience, dignity, and ingeniousness--virtues that we often forget when we relate with each others.

Read more...

Reclaiming Identity by the Water's Edge

A.S. Pradhan | June 14, 2015

I'm going today to the water's edge
To a secluded spot behind the hedge
To meet with someone I haven't seen
Since when I was barely a teen

The rat race has kept him busy
Finding time has never been easy
With goals set high wherever he went
Working hard but rarely content

One dream achieved, another arrived
The daily grind, no pleasure derived
Morning, noon and night ended
With heart's desire unattended

Now we only care for things blue chip
Always on the go for one-upmanship
We've become strangers with little time
Yet embrace strangers if they have dime

I wonder if he'll today recognize me
If he'll remember the Mahua tree
Where as little boys we played and rested
Those little pleasures have now been bested

We've come far from years ago
Can't get those years back, we all know
Years ago I was him and he was me
Inseparable, we let the world just be

People now look at me like a big shot
But my identity has vanished in a melting pot
So today I reached the water's edge
Just to be reminded of my youthful days

He was already there, sitting under a tree
It looked like he was eager and free
Upon hearing me arrive, when he turned to me
I was staring at the stranger that was me

So, by the water's edge today
In the banks of English Bay
I talked with a stranger that once was me
And I reclaimed my identity


Note:
Have you ever lost your identity? Have you seen it vanish in the melting pot? Then go to the water's edge, have a little conversation with yourself, and reclaim it and find yourself again.

Read more...

Memories Forever to Hold

Note: Written in memory of my father for Father's Day, June 21, 2015.

Ajay Pradhan | June 12, 2015

When I look at the morning Sun
And go for walks, with so much fun
Or stand in the shadows of tall fir trees
Enjoying the vista and the fresh cool breeze
I miss the sweet home my father built
And I miss the wise words he spoke with lilt

When in summers I go to beach
And watch the gulls that swoop to reach
For a fish in waters from a school
As I stand with my feet in a sandy pool 
I miss the fishing trips my father took me on
And remember hauling in bagful of prawn

When in late summer I bide my time
And sing a song without trying to rhyme
And when I look at the clear blue sky
And see the hawks and eagles fly
I miss the festive season of Dashain
My father teaching me kite-flying

When by SkyTrain I commute to work
Sometimes I see an officer, sometimes a clerk
And when I see the world go by
Beautiful sights that please the eye
I miss the train ride my father took me on
To my village of Chandranagar on winter vacation 

When I go for a hike to the distant hill
And sometimes see a churning water mill
And when I tread down a solitary trail
Enjoying the pine trees and their spicy smell
I miss the exciting stories my father told
These are loving memories forever to hold 

Read more...

मानव

अजयबर प्रधान । जून ८,२०१५

वसंतको एक साँझ पख बसें कौसिमा
चुस्की लिई सोमरस भरी एक प्यालामा।
मन्द मन्द बतासको भावपूर्ण छन्द सुनि
सूर्यास्तले पोतेको रङ्ग रातो आकाश मुनि।।

हेरी हरिया रुख बिरुवाको दृश्य पटल
बसें कुर्सीमा मारी थकाइ चुपचाप अटल।
सुनी चरा चुरुंगीको चिरबिर सूमधुर सङ्गीत
देखि पखेवाको जोड़ी भयो मन मोहीत।।

एक बिशाल झुण्ड काग र कौवाको
काँ काँ गरि अत्तालीइ आकाशमा उडीगो।
सड़क छेउ उभिएको एक क्रूर व्याधा
लिई हातमा गुलेली र गोली दर्जन आधा।।

सड़क पारि तिन तल्ले मन्दिरको गजुरमा
खेल्दै रम्दै चार बानर लिई नरिवल हाथमा।
तल खुड़किलो चढ़ी आपसमा साउती गर्दै
एकजोड़ी कालो र सेतो बिरालो छतमा चढ्दै।।

छेउको निर्मल पोखरिमा एक हंस जोड़ी
पानिमा पौड़ी संसारको चिन्ता छोड़ी।
बगैंचा विच दुइ चहकिलो भ्याकुर चरी
सुंगदै चुसदै सुबासिलो फूलको रस केसरी।।

दृश्य पटलमा आईपुगे दुइ सुकिला मानव
गर्दै थिए सम्बाद ठुलो स्वरमा झैँ दानव।
मैं हूँ भन्नेले भने म त नेता हूँ यो सहरको
छोड़ म जस्तै बिद्वान बन्ने सपना रहरको।।

अर्कोले भन्यो छ म संग अकूत संपत्ति
तँ जस्तो लाइ त किन्दिन्छु नलीइ चिंता रत्ती।
तँ आफुलाइ संझन्छस बड़ो बिद्वताको मुकुटधारी
अरु सबैको निष्ठा लत्याउंछस बाहेक सरकारी।।

तेत्तिकैमा महसूस भो सानो छाउरो गोडामा
राखें उठाई हातले बरालाइ मेरो काखमा।
भने मनमनै तँ ठीक छ कुकुरै बुझिस
मानव भएको भए मानवधर्म छाड़थिस।।

Read more...

The Meaning of Life

Ajay Pradhan | June 7, 2015

You've toured the world
You've traveled far
You've done your
Whole nine yards
But, son, have you 
Seen your own backyard?

You've given it your go
You've learned to say your yes and no
You've savored the mirth and joy
And earned life's great glory
But, son, have you read
Your mother's own story?

You've earned a name
You've overcome the bane
You've done your deed
To secure a lasting legacy
But, son, will that all mean much
To those who are saddled with penury? 

You've scaled the height
You've got success on your side
You've made the mark of your life
For the world to admire
But, son, when you're all alone
Do you think about the meaning of life?

Read more...

महुवापोखरी नाइट्स

अजय प्रधान | June 12, 2011

- पहिलो अध्याय -

मेरो मन बिचलित थियो। मन मस्तिस्क लाई अनेकानेक बिचार ले बिथोलिरहेको थियो। म प्लेन को बिजिनेस क्लास मा थिएँ। रातको निस्पट्ट अँध्यारोलाई छिचोल्दै प्लेन एकोहोरो उडिरहेको थियो, वेन्कुभरबाट वाशिङ्टन, डी.सी. तिर । दिउँसो अफिस मा बार्बरा ले न्यु योर्क बाट फोन गरेकी थीइ, "भरत,” उस्को आवाज गम्भीर थियो, स्वर मा कम्पन, “लक्ष्मण इज इन जर्जटाउन यूनिवर्सिटी हस्पिटल। क्यान यू गो बी विथ हीम? ही नीड्स यू। लिसा नीड्स यू।” मैले अङ्रेजी मा सोधेँ, किन? के भो? इज ही ओके?" उस्ले सिर्फ एत्ती मात्र भनी, “ही इज सिक, टाइम इज अफ एस्सेन्स।" मन चसक्क भो। घाँटी सुक्यो। पानी पिएँ। एक् छिन् टोलाएर बसेँ। अनी घर मा फोन गरेँ, "कान्ता, म वाशिङ्टन जाँदै छु आज राति को फ्लाइट् बाट। बार्बराको फोन आएको थियो भर्खरै। लक्ष्मण हस्पिटल मा छ। क्यान् यु पाय्क माइ सुट्केस?" मेरो हरेक शब्दलाई गम्भीरताको वजनले छोपेको थियो। राति एअरपोर्टमा कान्ताले ड्रप गर्दा अङ्गालोमा मा कस्दै भनेकी थीइ, "प्लीज बी स्ट्रङ्ग फोर मी। सबै ठीक हुन्छ।" रोक्न खोजे पनि मेरो आँखा रसायो, हीउँद्को मौशममा बिहान पातमाथि पर्ने शीत जस्तै।

एयर होस्टेसले पातलो तर न्यानो ओढ्ने ल्याइ दिएकी थीइ। आफुलाई ओढ्नेले ढाकेर चिसो मन लाई न्यानो बनाउन खोजेँ। एअर होस्टेस ले ड्रिन्क्स अफर गरेकी थीइ। मन थिएन केही पिउने। मैले भने, "नो थ्यान्क्स।" तर एक छिन पछी मन फेरेँ, "वन स्कच प्लीज्।" बिज्नेस क्लासको बत्ती मधुरो भयो। मैले आँखा चिम्लेँ । मेरा बिचार श्रिन्खलाले मलाई मेरो अतीतमा डोर्यायो।

साँझको समय थियो। बयरको रुखको हाङामा चढेर लक्ष्मण र म बयर टिप्दै, कट्टुको खल्तिमा कोच्दै थियौँ। बिच बिचमा कुरुम् कुरुम् खाँदै पनि। मिठो मिठो, टर्रो टर्रो। बिहानै लक्ष्मण ले भनेको थियो, "ए भरते, आज बेर टिपेर खान पर्छ, बुझिस?" लक्ष्मण र मेरो उमेर दुई बर्षको फरक। उ १४ बर्ष, म १२। लक्ष्मण हाम्रो गाउंको घर संगैको डिट्ठाबाजेको नाति। डिट्ठाबाजे हाम्रो मौजाको हिसाब किताब राख्न लाइ मेरो हजुरबुवा ले बर्षौं देखि राखिबक्सेको नोकर। नोकर र मालिक को नातिहरु भए पनि लक्ष्मण र म सानै देखि अति मिल्थ्यौं।

बयरको रुख अङेनाको पछाडि पट्टीको बगैचामा उभ्भेको थियो। एक्कासी अङेनाबाट हजुरआमाको आवाज आयो, "ए छौँडा हरु, साँझ बयरको रुखमा भुत लाग्छ भन्ने था छैन?" झसक्क अली डर लाग्यो। म फुत्त हाङाबाट तल हाम्फालेँ। झन्डै खुट्टा मर्केको। लक्ष्मण भने हाङामै थियो निर्धक्क सँग, जिउले हाङालाई मन्द मन्द तल माथि मच्चाउँदै, मानौ हातिको काँधमाथि चढेको रिझन माउते जस्तो।

हाङाबाट लक्ष्मण खिस्स हाँस्दै करायो, "हजुरमा, अँध्यारो भा छैन, भुत आउने बेला अल्ली भा छैन।" अनी म तिर हेर्दै गिज्याउने पारामा भन्यो, "एई, तँ तेस्तरी किन तर्स्या? हजुरामा सँग कि भुत सँग?"

आफुलाई भने अलि अलि डर लागेपनि, डर लागेको स्विकार्नु त भएन, आफ्नो अभिमानलाई धरौटी राखेर कुन्ठिनु त भएन। भन्दिएँ मैले पनि, "काँको तर्सनु? जम्प गर्‍या नि, कस्तो मज्जा आउँछ। म काठमाडौं मा जहिलेनि एस्तरिनै जम्प गर्छु हाम्रो घरको पर्खाल बाट। " आवाजलाई हाङ्गातिर उचाल्न खोजे पनि नजर भने मेरो धर्ती तिर गाडीएको थियो। भुतको नामैले पनि कट्टु भिज्ने बेला थिए ति दिन हरु। मुटु अली अली ढुक ढुक भैरहेको थियो। धन्य, कट्टु भने अझ सङ्लै थियो।

उस्ले मलाई नचिनेको कहाँ हो र। भनी हाल्यो, "बुझिस, मर्दको छोराले डराउनु हुन्न। जे पर्छ पर्छ, डट्नु पर्छ। सुन्या हो कि हैन? हजुर मुमा होस् वा भुत, तर्सनु पर्ने किन? बरु सुन, भोली राती महुवापोखरी जानु पर्छ। नाटक लाग्छ रे। रामे र शत्रुलाई पनि भनौला।"

एक छिनमा झमक्क अँध्यारो हुन थाल्यो । साँझको हावा लाई हल्का चिसोपनाले आफ्नो अङालोमा बाँध्न थाल्यो। हामी भित्र कोठामा छिर्यौ अनि डस्नामा ओढ्नेले आफुलाई ढाकेर भोलिको नाटकको सपना देख्न थाल्यौँ। उस्ले म तिर एउटा आँखा झिम्काउँदै सुटुक्क काने खुशी गर्‍यो, "अनी सुन, झुमा लाई पनि लाने भोली। कसैलाई नभन।" झुमा रिझन माउतेकी १३ बर्षकी छोरी झुमरी। लक्ष्मणले उस्को नाम लाई छोट्याइ दिएको थियो - झुमा।

म भने बोल्दिन थेँ झुमा सँग धेरै। पोहोर साल उस्ले मेरो चुक्ली लाइदेकी थिइन् घर मा, "भरत बबुवा बाल्टी के पानी मे डम्बी डाल देल्कै।" मैले आफ्नै बिचार ले गड्यौँला बाल्टिनको पानी मा राख्दिया हो र? लक्ष्मणले उकासेर न हो। झुमाले गरेर बेत्था मा मैले मुवाँको चट्कन खानु परेको थियो। त्यस बेला देखी झुमा सँग मलाई रिस उठ्थ्यो। पख, झुम्री, म तँलाई पनि चट्कन नखुवाइ कहाँ छोड्छु र। गड्यौला को कुरा सम्झ्यो कि झुमा लाई गाली गरुम्ला केही कुरा मा भनेर सोच्दै बस्थेँ। तर झुमा अगाडि पर्‍यो कि खै किन हो बोल्ती बन्द हुन्थ्यो मेरो, घाँटी सुक्थ्यो।

म त्यस बखत काठमाडौं को सेन्ट जेवियर्स स्कुलमा ६ क्लास मा पढ्थें। लक्ष्मण भने गाउँकै बर्हथवा माइ माद्यामिक विद्यालयमा ८ क्लासमा पढ्थ्यो। म काठमाडौंबाट मिनपचास को दुई महिने बिदामा जाडो छल्न बुवामुवां सँग चन्द्रनगर पुग्या थिएँ। चन्द्रनगर, मेरो गाउँ। उस्बेला काठमाडौं बाट चन्द्रनगर पुग्न अहिले जस्तो महेन्द्र राजमार्ग बाट पथलैया हुँदै दक्षिण झर्ने बाटो थिएन। बिरगंज बाट ईन्डिया छिरेर रक्सौलमा ट्रेन समातेर सितामढी सम्म पुग्नु पर्थ्यो, अनी त्यहाँबाट नेपाल-भारत सिमा नजिक को सोनबर्षा हुँदै मलंगवा पुग्नु पर्थ्यो। मलंगवा, सर्लाही जिल्लाको सदरमुकाम। अनी त्यहाँ बाट दुई कोस उत्तर-पुर्ब हुँदैँ बयलगाडा बाट तीन घण्टा लगाइ मेरो गाउँ पुगिन्थ्यो। घरको विल्लिस जीप एउटा थिन त थियो, तर त्यो गूड्ने भन्दा बढी थन्कने नै हुन्थियो। कहिले के बिग्रने कहिले के। गाउँको बाटो कच्ची न हो। खाल्टा खुल्टी परेको। गाडीको पाङ्ग्रा के बच्थ्यो र। धन्य अहिले जाडोको मौषम थियो। बर्षा हुँदो हो त बाटो पुरै हिलै हिलो हुन्थ्यो।

. . . (to be continued)

Read more...

उद्धारको नयाँ नियम

भत्किएको घरको भग्नाबशेसमुनि

थिचिएको एक सिकिस्त घाइते
भाँचिएका हात खुट्टा
रगताम्य शरीर,गहिरा घाउ
असह्य पीडाको साथ
जीवन मरणको दोसाँधमा।
भर्खरै पुगेका एक
सरकारी उद्धारकर्मि
घाइतेको घाउ होइन
पहिले उनको छालाको रंग जाँच्छ,
उनको भाँचिएका हाड नाजाँचि
उनको थर र ठेगाना सोध्छ,
उनलाई भग्नाबशेसबाट उद्धार नगरी
पहिले उनको इतिहास केलाउँछ।
उद्धारकर्मि मानवीय उद्धार होइन
ऊनिलाइ त इतिहासको गल्ती सुधार्नु छ,
उद्धार भन्दा पहिले उनलाई
राजनीतिक समायोजन जो गर्नु छ,
उद्धारको नयाँ नियम जीवन मरण होइन
घाइतेको सामाजिक परिबेश पो बनेको छ।

अजय प्रधान । मे २६, २०१५

Read more...